عباس قديانى
493
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
سيد ضياء الدين طباطبايى سيد ضياء الدين فرزند حجت الاسلام سيد على آقا يزدى ، در سال 1270 ه . ش . در شيراز متولد شد . در دوران كودكى به همراه پدر به تبريز رفت و تحصيلات مقدماتى را در آن شهر فراگرفت و زبانهاى فرانسه و روسى را نيز در مدرسه ثرياى تبريز آموخت . سپس در سال 1324 ه . ق . به شيراز بازگشت و در آنجا مدرسه آليانس فرانسه را بنياد نهاد . سيد ضياء الدين طباطبايى در انقلاب مشروطه به مشروطهخواهان پيوست و در ماجراى مهاجرت به قم و تحصن در آستانه حضرت عبد العظيم شركت كرد . به دليل پيوستن به كميته مخفى « جهانگير » تحت تعقيب قرار گرفت و به سفارت اتريش پناه برد و براساس رأى محكمه محاكمات وزارت امور خارجه ، به تبعيد از ايران محكوم گرديد . با صدور فرمان عفو عمومى از طرف محمد على شاه مورد عفو قرار گرفت و در ماجراى فتح تهران به فاتحان پايتخت پيوست و سردستگى گروهى را در فتح تهران به عهده داشت . پس از خلع محمد على شاه ، روزنامهاى به نام « شرق » منتشر كرد و در دوره دوم مجلس به دليل حملات شديد روزنامه شرق به مجلس محكوم به پنج سال حبس گرديد ، ليكن به علت دخالت آزاديخواهان مورد عفو واقع شد و اجبارا از ايران خارج شد و در همين مسافرت اجبارى بود كه از طرف مردم يزد به نمايندگى مجلس برگزيده شد ، اما سه سال اجبارا در اروپا ساكن گرديد و در اين مدت به كشورهاى عثمانى ، مصر ، هندوستان و عراق سفر كرد و سپس به ايران بازگشت و روزنامه تندرو « رعد » را منتشر كرد . در سال 1295 ه . ش . رهسپار روسيه شد . بازگشت وى از روسيه مصادف با قرارداد 1919 وثوق الدوله بود كه سيد ضياء از حاميان سرسخت آن به شمار مىرفت . در سال 1337 ه . ق . از طرف وثوق الدوله براى عقد معاهداتى راهى قفقاز ، گرجستان و ارمنستان گرديد و پس از بازگشت در طرح بريتانيايى كودتا شركت كرد و همّ او صرف به دست گرفتن قدرت شد . با تصرف تهران در سوم اسفند 1299 ، در روز چهارم اسفندماه فرمان رئيس الوزرايى وى صادر شد ، اما تحت فشار عناصر آزاديخواه و دربار از يك سو و تحريكات رضا خان از سوى ديگر ، در روز چهارم خرداد 1300 مجبور به استعفا شد و به خارج از كشور تبعيد گرديد . چندى در سوئيس بود ، سپس به فلسطين رفت و پس از سقوط رضا خان در شهريور 1320 به ايران بازگشت و در سال 1322 از طرف مردم يزد مجددا به نمايندگى مجلس انتخاب شد . در مجلس چهاردهم بين او و دكتر مصدق خصومت شديدى ايجاد شد و سيد ضياء دست به تشكيل احزاب وطن و اراده ملى زد . وى چندين بار به زندان افتاد و از صحنه سياست خارج شد و به كار كشاورزى پرداخت . سيد ضياء همواره مورد توجه و مشاور محمد رضا شاه بود تا اينكه در سال 1348 در 80 سالگى درگذشت .